Libia pogrążyła się w anarchii. O tym się nie mówi.

Po polsku

libiaPrawie dwa i pół roku temu cały świat patrzył, jak w Libii zlinczowano i zabito dyktatora Muammara Kaddafiego. Przekonywano, że naród li­bijski odzyska wolność. Teraz o Libii mówi i pisze się rzadko. Tymczasem kraj zdążył pogrążyć się w chaosie i anarchii. Eksperci alarmują: Libia stała się wylęgarnią terrorystów i nową “czarną dziurą” na mapie świata.

Utracone przywileje

- “Zrujnowano bogaty i cudowny kraj” – Tanya Valko*, polska orientalistka i pisarka, autorka kilku popularno-naukowych książek o Libii i powieści o krajach arab­skich, w tym bestsellerowej “Arabskiej sagi”, nie pozostawia złudzeń. Mówi o “przerażających aktach przemocy”.

Valko mieszkała w Libii przez 13 lat, była nauczycielką w polskiej szkole w Trypolisie, wieloletnią asystentką ambasadorów RP. W swoich książkach pisała o zwyczajach i życiu codziennym. Przedstawiała Libię “od kuch­ni”. Dzisiaj zestawia przywileje, jakimi cieszyli się Libijczycy przed rewolucją, a które – jak podkreśla – stra­cili bezpowrotnie, z obecną sytuacją, w której – jak twierdzi – w kraju “brakuje niejednokrotnie podstawo­wych produktów”.

Wśród przywilejów były m.​in. : 1) brak rachunków za prąd i za wodę, które były darmowe dla wszystkich obywateli; 2) brak oprocentowania pożyczek; banki w Libii były państwowe, pożyczki były prawnie zagwa­rantowane dla wszystkich; 3) dotacje państwowe na mieszkania dla młodych małżeństw; 4) książeczka ro­dzinna, na którą małżeństwa kupowały za symboliczną kwotę sprzęt gospodarstwa domowego, a wszystkie środki czyszczące i chemiczne były również dotowane; 5) bezpłatna edukacja i opieka zdrowotna; 6) wyso­kie becikowe i wyprawka dla dziecka za darmo. Valko podkreśla też, że wszystkie produkty dziecięce po­cząwszy od odżywek, mleka w proszku po pampersy były dotowane.

Ponadto pisarka wskazuje, że “przed rządami Kaddafiego tylko 25 proc. Libijczyków umiało czytać i pisać”. Dziś wskaźnik analfabetyzmu wynosi 23 proc.

- Rząd ustanawiał liczne stypendia dla studentów, w tym do Polski, gdzie w latach 70-80-tych student dosta­wał comiesięczne stypendium w wysokości 500 dolarów, darmowe mieszkanie oraz ubezpieczenie zdrowot­ne. Dziewczęta libijskie miały pełny dostęp do edukacji, w tym również były objęte programem stypendial­nym – opisuje, zaznaczając, że “dzięki temu jedna czwarta Libijczyków posiada uniwersyteckie wykształce­nie”.

- Libijczycy, którzy chcieli zostać rolnikami, otrzymywali ziemię, budynki gospodarcze, sprzęt, nasiona, żywy inwentarz za darmo. Również przepiękne farmy, w tym te wybudowane przez Poznański Kombinat Budowlany w górach Gharianu i okolicy – wylicza dalej.

- Jeśli Libijczyk potrzebował skomplikowanego zabiegu medycznego, rząd fundował mu wyjazd zagraniczny i w całości pokrywał przelot, leczenie i rekonwale­scencję.

- Libijczyk “kupował” samochód, a rząd dopłacał mu połowę ceny auta, zaś osobom pracującym w urzędach państwowych i rządzie fundował auto, a obdarowa­ny musiał tylko zapłacić cło w wysokości 1 proc. wartości pojazdu

- Cena benzyny w Libii wynosiła 14 centów amerykańskich za jeden litr.

- Kaddafi przeprowadził największy na świecie projekt irygacji, Great Manmade River (Wielka Sztuczna Rzeka) w celu zapewnienia dostaw wody pustynnemu krajowi – kończy Valko.

A jak jest obecnie?

- Przykro to powiedzieć, ale Libia jest dzisiaj jednym z najbardziej niebezpiecznych krajów arabskich – ocenia pisarka w rozmowie z Onetem.

“Kryjówka terrorystów”

Faktycznie, w Libii w ostatnich miesiącach obficie leje się krew. Co rusz dochodzi do starć i zamieszek w największych, ale też mniejszych miastach. Porywani są dyplomaci, atakowane ambasady, mordowani przedstawiciele władz.

demokracjaRząd nie panuje nad sytuacją. I otwarcie to przyznaje. W styczniu libijski parlament wprowadził w kraju stan wyjątkowy i postawił armię w stan gotowości. Wcze­śniej działy się rzeczy zdumiewające. Ich symbolem było zuchwałe porwanie w październiku 2013 roku premiera Libii – Alego Zajdana.

Wojciech Jagielski, korespondent Polskiej Agencji Prasowej, w rozmowie z serwisem menstream.​pl, mówił: “Libia stała się takim afrykańskim Afganistanem. Po­grążyła się w chaosie, jest znakomitą kryjówką dla wszelkiej maści ugrupowań fundamentalistycznych, terrorystycznych a także przemytniczych, przestęp­czych”.

Jak do tego doszło?

Władza zbrojnych band

- Na początku oczywiście była euforia i radosne manifestacje na Placu Zielonym, obecnie Placu Męczenników w Trypolisie. Jednak z biegiem czasu w kraju za­czął szerzyć się terror – opowiada nam Tanya Valko.

Rebelianci, którzy z pomocą amerykańskich i francuskich bombowców, obalili Kaddafiego, nie pozwolili się jednak rozbroić. Wprawdzie w Libii, w lipcu 2013 roku, przeprowadzono względnie wolne wybory i wyłoniono nowy rząd, lecz w wielu regionach kraju faktyczną władzę stanowią samozwańcze brygady paramili­tarne (milicje), złożone z byłych rewolucjonistów.

Z szeregów opozycji wobec Kaddafiego wywodzi się również premier Ali Zajdan, który po wybuchu powstania przeciwko dyktatorowi w 2011 roku, pełnił funkcję jej nieoficjalnego rzecznika w Europie. Lecz jego władza jest iluzoryczna.

- W Libii budowana jest nowa armia, podejmowane są próby rozbrajania brygad paramilitarnych. Problem w tym, że w czasie wojny one urosły w siłę i dziś od­grywają znaczącą rolę. Pilnują porządku, ale realizują też własne cele polityczne, mają własne pomysły na urządzenie społeczeństwa, organizują własne więzie­nia, w których osadzają osoby, które uznają za margines społeczny, a także wrogów politycznych – tłumaczy dr Konrad Pędziwiatr, orientalista z Wyższej Szko­ły Europejskiej im. Józefa Tischnera w Krakowie.

Cały kraj pokrył się siatką zbrojnych band, które walczą z władzą centralną. Przejęły rezydencje, budynki, obiekty wojskowe. Wcześniej rząd przez pewien czas starał się kupować ich lojalność. Opłacał je, dopóki się nie zbuntowały.

Tanya Valko: “Broń, którą otrzymali rewolucjoniści, nie została oddana, bowiem Libijczycy twierdzili, że w kraju jest niebezpiecznie”.

- To była prawda, gdyż zaczęły się tworzyć bojówki samodzielnie wymierzające sprawiedliwość poplecznikom Kaddafiego. Jednak przy democracy-us-flag-missilesokazji stosowano wende­tę, tak popularną w krajach arabskich. Mszczono się na nieprzyjaciołach rodów i plemion, wyciągano z domów nielubianych sąsiadów i strzelano im w głowę. Zdarzają się też masowe egzekucje zwolenników Kaddafiego (53 osoby pod Syrtą). Rozpoczęła się masowa emigracja, bowiem nikt nie był pewien dnia ani go­dziny – kontynuuje.

Efekt? Dzisiaj zwykłym Libijczykom brakuje nawet podstawowego poczucia bezpieczeństwa. – To, co się dzieje, czyli regularne bitwy na ulicach, są tego najlep­szym dowodem, a porwanie premiera to było wręcz mistrzostwo świata; coś niewyobrażalnego w “normalnym”, cywilizowanym kraju – ocenia dr Pędziwiatr.

Bunt na polach naftowych

Zbuntowani uczestnicy zbrojnej rebelii przeciw Kaddafiemu sięgnęli również po największe bogactwo Libii – ropę. Przejęli kontrolę nad wieloma portami naftowy­mi we wschodniej części kraju, a potem też na południu. Produkcja i eksport ropy gwałtownie spadły. Rząd grozi wysłaniem wojska, a kryzys gospodarczy się pogłębia. Nad krajem zawisła groźba rozpadu.

Separatyści ze wschodu w listopadzie 2013 roku powołali nawet własny rząd, domagając się wyższych płac i większych praw politycznych.

Efekt? Według ocen Międzynarodowego Funduszu Walutowego gospodarka Libii, która bazuje na ropie, w 2013 roku skurczyła się o 5,1 proc. Premier otwarcie mówił o “niewypłacalności” rządu. W tej sytuacji łagodzenie społecznego niezadowolenia z powodu spadku poziomu życia jest bardzo trudne.

Póki co niektórzy eksperci i dziennikarze oceniają, że Libia faktycznie już się rozpadła albo jest bardzo bliska podziału. Rosyjski arabista Jewgienij Satanowski mówi: “Libii jako państwa de facto nie ma. Są oddzielnie wzięci ludzi. Kto ma na tyle broni, ten walczy o eksport ropy i kontrolę nad terytorium. Nic ponad to”.

Andrzej Meller, który towarzyszył powstańcom w czasie rebelii przeciwko Kaddafiemu, tak w październiku 2013 opisywał na łamach “Tygodnika Powszechnego” sytuację w Libii: “Zwycięzcy mudżahedini – było ich kilkaset tysięcy – nie ufając nowym władzom centralnym, nie złożyli broni. Wrócili do swych miast, a Libia powoli zaczęła ulegać rozbiciu dzielnicowemu. Arsenały Kaddafiego rozproszyły się po regionie: z tej broni strzelano w Mali i Egipcie, używają jej syryjscy po­wstańcy – w Libii zaś nie zapewniła bezpieczeństwa, kraj ogarnął bandytyzm”.

Wojciech Jagielski (w rozmowie z menstream.​pl) zwraca z kolei uwagę, że “wojna w Mali, a wcześniej zajęcie połowy kraju przez saharyjskich dżihadystów, to oczywisty i bezpośredni rezultat obalenia władzy i rozpadu libijskiego państwa”. Saudyjska gazeta “Arab News” pisze wręcz o “pełzającej wojnie domowej”, wskazując na aktywizację elementów związanych z Al-Kaidą.

Trochę inaczej widzi to dr Pędziwiatr: “W Libii państwo jest budowane od podstaw. To musi trochę potrwać. Minister sprawiedliwości Libii mówił ostatnio, że to, co się dzieje w jego resorcie, jest jak remont mieszkania w sytuacji, gdy się w nim mieszka; jak remont bez wyprowadzki. Budowanie systemu politycznego od podstaw w kraju, który wcześniej był rządzony przez klan Kaddafiego, to gigantyczne wyzwanie dla władz”.

Przyznaje jednak, że proces budowania nowego państwa nie przebiega zbyt prężnie.

“Zachód nie miał wyjścia”

.peace-talking

Co na to wszystko państwa Zachodu, które pomogły obalić Kaddafiego i gorąco wspierały “arabską wiosnę”? Straciły zainteresowanie Libią. Choć premier Zaj­dan pod koniec ubiegłego roku ostrzegał, że “społeczność międzynarodowa nie może tolerować kraju w środku regionu śródziemnomorskiego, który jest źró­dłem przemocy, terroryzmu i morderstw”, wskazując na możliwą “interwencję sił zagranicznych”, to nic nie wskazuje na to, aby mogła ona nastąpić.

- Zachód trochę nie miał wyjścia, musiał się wycofać, aby nie być posadzonym o to, że narzucił Libijczykom swoje porządki. Obecnie pomaga Libii. Ta współpra­ca odbywa się na wielu poziomach, np. w szkoleniu armii, wspieraniu reform. Więcej nie może zrobić. Do interwencji zbrojnej raczej nie dojdzie – przewiduje dr Pędziwiatr.

Tanya Valko ma zupełnie inny od powszechnie przyjętego pogląd na pomoc państw Zachodu: “Państwa Zachodu bombardowały Libię we własnym interesie, a nie w interesie Libijczyków, a teraz “wypięły” się na ludzi, niewinnych cywilów, którzy najbardziej ucierpieli, bo już zrealizowały swój pokrętny plan. Jednak nale­żałoby zadać pytanie, komu zależało na destabilizacji w regionie? Czy kolejne źródełko z ropą jest aż tak ważne, żeby niszczyć kraj i jego mieszkańców?” – pyta.

“Ziemia bezprawia”

Bardziej od rządów i polityków aktywne są organizacje międzynarodowe i obrońcy praw człowieka, którzy publikują kolejne alarmujące raporty.

W październiku 2013 roku raport biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka i oenzetowskiej misji w Libii sygnalizował, że w libijskich więzieniach sto­suje się tortury na dużą skalę. Z kolei organizacja Human Rights Watch w swoim corocznym raporcie zwróciła uwagę na następujące problemy tego kraju: krwa­we walki plemienne, ataki na przedstawicielstwa dyplomatyczne, niszczenie sufickich miejsc kultu religijnego, porwania, zabójstwa, pracę przymusową, tortury.

Dochodzi też do pogromów chrześcijan. Arcybiskup Rabatu Vincent Landel przewodniczący Regionalnej Konferencji Biskupiej Afryki Północnej (CERNA), obejmu­jącej Maroko, Algierię, Tunezję i Libię informował w październiku 2013 roku, że rząd, zamiast chronić chrześcijan, zalecił im opuszczenie kraju. Cyrenajkę na wschodzie, opanowaną przez zbrojne bandy islamistów, określił jako “ziemię bezprawia”.

“Kobiety w czasach Kaddafiego miały pełną swobodę”

Dodatkowo w grudniu libijskie Zgromadzenie Narodowe uznało prawo szariatu za podstawę państwowego prawodawstwa i działalności wszystkich instytucji. W związku z tym wszystkie przepisy będą musiały być zgodne z zasadami opisanymi m.​in. w Koranie.

domokracja nadchodzi

- Nie wszystkim obywatelom podoba się, iż nowy rząd chce zrobić z laickiej Libii muzułmańskie państwo rządzące się prawem szariatu. Już krótkie spojrzenie na osoby w Zgromadzeniu mówi nam wszystko. Są to dysydenci, którzy uciekli z Libii za rządów Kaddafiego, który ścigał i surowo karał zwolenników fundamentali­zmu islamskiego. Przebywali oni w większości 10-15 lat w takich ortodoksyjnych muzułmańskich krajach jak Arabia Saudyjska, Kuwejt czy Katar, a teraz wrócili szerzyć restrykcyjny islam w swojej ojczyźnie – komentuje Tanya Valko, podkreślając, że “szariat wiąże się z licznymi obostrzeniami, w tym przede wszystkim w stosunku do kobiet, które w Libii czasów Kaddafiego miały pełną swobodę”.

- Jeśli tak dalej pójdzie, może Libijki będą musiały przywdziać czarne abaje (wierzchnie okrycie noszone w krajach muzułmańskich – red.) jak w Arabii Saudyj­skiej? Może nie będzie respektowany ustanowiony przez prawodawstwo Kaddafiego wiek kobiety gotowej do zamążpójścia i zacznie się wydawać za mąż ośmio­latki, tak jak w Arabii Saudyjskiej czy Jemenie? – pyta.

Z kolei dr Pędziwiatr uważa, że decyzja libijskiego Zgromadzenia Narodowego jest tylko “symbolicznym podkreśleniem wagi religii”. – W tym sensie jest ważna. Rządy podobne do tych, które wprowadzili w Afganistanie talibowie, Libii raczej nie grożą. Warto jednak obserwować nastawienie sił rządowych do szeroko poję­tego pluralizmu. Myślę m.​in. o prawach kobiet – przekonuje arabista z Wyższej Szkoły Europejskiej im. Tischnera.

- Poważniejszym wyzwaniem jest uznanie zróżnicowania wewnątrzkrajowego i wewnątrzmuzułmańskiego. Sporym problemem jest brak zrozumienia i poszano­wania dla sufizmu. Doszło do zburzenia świątyń sufickich, władze nie były w stanie albo nie chciały zareagować na te incydenty? – przekonuje.

Chaos… i co dalej?

Chaos panujący w Libii stawia pod dużym znakiem zapytania dokonania “arabskiej wiosny”, tym bardziej że również inne kraje, które ona objęła (Egipt, Syria) dalekie są od stabilizacji. Pojawiają się coraz liczniejsze głosy, że obalenie Kaddafiego było błędem, bo taką stabilizację gwarantował.

Dr Pędziwiatr nie zgadza się z takimi opiniami. – Najłatwiejsze są rządy jednego mądrego filozofa, ale Libijczycy pokazali, że tego typu rządów mają dosyć. Bra­kuje trochę przygotowania, aby budować to nowe państwo, pomoc jest bardzo ważna. To wszystko musi potrwać – uważa.

Jego zdaniem w tym procesie nie powinno chodzić tylko o zaimportowanie wzorców instytucjonalnych z Zachodu, ale także próbę wykorzystania tradycyjnych metod rządzenia, “by ludzie nie postrzegali nowych instytucji jako narzuconych z zewnątrz”.

Dużo bardziej pesymistycznie sytuację w Libii ocenia Tanya Valko: “Niestety teraz już nic w Libii tak szybko się nie zmieni: ani na lepsze, ani na gorsze”. – Długo obywatele tego kraju będą musieli wychodzić z bagna, które pozostało po “arabskiej wiośnie” – prognozuje.

- Libia zawsze była przyjaznym krajem, tak dla swoich obywateli, jak i cudzoziemców, a teraz wszyscy boją się w niej żyć – kończy autorka książek “Libia od kuchni” i “Życie codzienne w Trypolisie”.

Tanya Valko to pseudonim artystyczny pisarki. Na swojej stronie internetowej tłumaczy, dlaczego go używa: “Mam dwa długie i bardzo poważne imiona oraz dwa typowo polskie nazwiska. Nie do wymówienia dla cudzoziemców. Obawiam się, że nie zmieściłyby się w jednej linijce na okładce, chyba żeby je pisać wzdłuż. Poza tym dbam o bezpieczeństwo swoje i mojej rodziny. Poruszam tematy niezbyt popularne i dla niektórych drażliwe, więc mogłabym się spotkać z nie­przyjemnościami. Chcąc tego uniknąć, piszę pod pseudonimem”.

http://wiadomosci.onet.pl

Źródło: http://marucha.wordpress.com/2014/03/21/libia-pograzyla-sie-w-anarchii-o-tym-sie-nie-mowi/

Icons by N.Design Studio. Designed By Ben Swift. Powered by WordPress
RSS Zaloguj